“... Bundan beş bin, on bin sene evvel bir İngiliz ne idiyse bugün o İngiliz’in torunları kendisinin tıpkısıdır. Bugün bir İngiliz Britanya’da nasıl yaşıyor ise Orta Afrika’da Buse arazisinde de o İngiliz öyle yaşar. Bir Hıristiyan İngiliz katiyen kendine mahsus mabedden başkasına gitmez. Bir İngiliz kendi tüccarlarından gayri bir tüccardan bir şey almaz. İngilizler kendileri içindir, başkaları için olamazlar ve herkesi İngilizler için hazırlamaya çalışırlar. Halbuki bu hal Türklerde yoktur. Ziyade taklitçisiniz. Türkler herkes içindir, çünkü kendileri için olamıyorlar, diyebiliriz. İşte bundan dolayı kaybediyorsunuz. Eski secilerinizden acaba kaçı kaldı? Eski Türklükten acaba bir eseriniz var mıdır? Macar ovaları ile Bizans surlarının, Balkan yaylalarının, Kafkas dağlarının size takdim eylediği o sırma saçlı, ahu ve ela gözlü güzel kızlarla şekliniz ıslah olundu ama bu karışımdan tabi olarak bazı adetler elde ettiniz. Bunu inkar etmeyiniz...

Siyaset dolabını istenildiği gibi çevirmek için iki yol vardır. Biri misyonerlik diğeri Farmasonluk. Dervişliği de hesaba katmalıdır.

Avrupa’nın iki penceresi vardır. Birincisi pek büyüğü safahat, sefalet ve israf penceresidir. Zinhar Avrupa’ya buradan bakmayınız. Pişman, nâdim ve mahvolursunuz. Diğer pencere ise ilim, ticaret, ziraat ve sanayi penceresidir. Fakat bu pencere pek küçüktür. Bulmak için iyice aranmalıdır. Onu bulmaya ve oradan Avrupa’ya bakmaya çalışınız ve Avrupa zihniyetini biliniz. Ondan sonra mesut olursunuz. Avrupa’nın huylarını, adetlerini bilâ tetkik kabul ederseniz yanarsınız. Çünkü sizi ahlaksız eder. Ahlakı bozulmuş bir millet ise pâyidâr olamaz. Avrupa âdetlerinin iyi cihetlerini, size faydalı kısımlarını, âdet ve ırkınıza halel getirmemek şartıyla kopya ediniz ki, Avrupalılarla uyuşasınız.

... Camilerle mescitler ve fariza-i hac vesilesiyle Mekke ve Medine’de toplanmak ne güzel bir vasıtadır. Takdir etmiyorsunuz. Peygamberinizin gayet zeki bir diplomat olduğu tebliğ eylediği emirlerinden anlaşılmaktadır. Mateessüf anlamıyorsunuz...”